CADASIL Sendromu Belirtileri ve Tedavisi

CADASIL Sendromu Nedir?
CADASIL (Cerebral Autosomal Dominant Arteriopathy with Subcortical Infarcts and Leukoencephalopathy), beyin damarlarını etkileyen nadir bir genetik hastalıktır. NOTCH3 genindeki mutasyon sonucu ortaya çıkar ve otozomal dominant kalıtım gösterir. Küçük ve orta çaplı arterlerde hasara yol açarak beyaz cevherde (lökoensefalopati) ilerleyici hasara neden olur.

Belirtiler ve Klinik Seyir
Hastalık tipik olarak 20-50 yaşları arasında belirti verir. En sık görülen semptomlar:

1. Migren benzeri baş ağrıları: Özellikle auralı migren atakları (görsel bozukluklar, uyuşukluk) sıktır.
2. Tekrarlayan inme benzeri ataklar: Geçici veya kalıcı güç kaybı, konuşma bozukluğu.
3. Bilişsel gerileme: Hafıza kaybı, dikkat eksikliği, zamanla demans gelişimi.
4. Psikiyatrik bulgular: Depresyon, kişilik değişiklikleri.
5. Epileptik nöbetler: Hastaların %10'unda görülür.

Tanı Yöntemleri

1. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI):
   • Beyaz cevherde yaygın hiperintens lezyonlar (T2 ve FLAIR sekanslarında)
   • Temporal lob ve eksternal kapsül tutulumu (erken dönemde spesifik bulgu)
   • Laküner enfarktlar
2. Genetik Test: NOTCH3 gen mutasyon analizi (kesin tanı sağlar).
3. Deri Biyopsisi: Elektron mikroskobunda damar duvarında granüler osmiyofilik materyal (GOM) birikimi.

Risk Faktörleri ve Kalıtım

• Aile öyküsü: Hastaların %95'inde ebeveynden kalıtım mevcuttur.
• Tetikleyiciler: Hipertansiyon, sigara, migren atakları semptomları şiddetlendirir.
• Cinsiyet: Kadınlarda daha ağır seyir gözlenir.

Tedavi ve Yönetim
Spesifik bir tedavisi yoktur. Semptomatik yaklaşım esastır:

1. İnme Profilaksisi:
   • Aspirin veya klopidogrel (kan sulandırıcı)
   • Hipertansiyon ve diyabetin agresif kontrolü
2. Migren Tedavisi:
   • Triptanlar auralı migrende kontrendikedir (inme riski!).
   • Beta blokerler veya topiramat profilakside kullanılır.
3. Bilişsel Destek:
   • Kolinesteraz inhibitörleri (donepezil)
   • Fiziksel ve zihinsel egzersiz programları
4. Deneysel Tedaviler:
   • NOTCH3 hedefli monoklonal antikorlar (faz 2 aşamasında)

Prognoz ve Komplikasyonlar
Ortalama yaşam süresi semptom başlangıcından 20-30 yıl sonradır. Ana ölüm nedenleri:

• Tekrarlayan inmeler
• Pneumonia (yutma güçlüğüne bağlı aspirasyon)
• Demans ilerlemesi

Gebelik ve CADASIL

• Gebelikte preeklampsi riski 5 kat artar.
• Doğum sonrası 6. haftaya kadar inme riski yüksektir.
• Antikoagülan kullanımı: Heparin gebelikte tercih edilir (Warfarin kontrendike).

Hasta Takip Protokolü

1. Yıllık nörolojik muayene
2. 6 ayda bir MRI (asemptomatik hastalarda 2 yılda bir)
3. Bilişsel test bataryaları (MMSE, MoCA)
4. Kardiyovasküler risk faktörlerinin izlemi

Genetik Danışmanlık

• Hastalara %50 kalıtım riski anlatılmalı.
• Prenatal tanı (CVS veya amniosentez) ve preimplantasyon genetik tanı (PGT) seçenekleri sunulmalı.

Destekleyici Yaklaşımlar

• Fizik tedavi (düşme riskini azaltmak için)
• Konuşma terapisi (disfaji ve dizartri varlığında)
• Psikososyal destek (depresyon ve aile dinamikleri için)