GVHH (Graft Versus Host Hastalığı) Belirtileri ve Tedavisi

GVHH (Graft Versus Host Hastalığı), kemik iliği veya kök hücre nakli sonrasında görülen ciddi bir komplikasyondur. Bu durum, nakledilen sağlıklı hücrelerin (graft) alıcının (host) vücudunu yabancı olarak tanımlayıp saldırmasıyla ortaya çıkar. Özellikle allojeneik nakil geçiren hastalarda görülür ve erken tanı hayati önem taşır.

GVHH Türleri ve Evreleri
GVHH akut ve kronik olarak ikiye ayrılır. Akut GVHH genellikle nakilden sonraki ilk 100 gün içinde gelişir. Deri, karaciğer ve sindirim sistemi başlıca hedef organlardır. Kronik GVHH ise 100 günden sonra ortaya çıkar, eklemler, akciğerler ve gözler gibi daha fazla sistemi etkiler. Her iki tip de hafif, orta ve şiddetli olarak sınıflandırılır.

Belirtiler ve Klinik Bulgular

• Deri Bulguları: Kızarıklık, kaşıntı, su toplama ve cilt soyulması (güneş yanığı benzeri)
• Sindirim Sistemi: Şiddetli ishal, karın ağrısı, bulantı ve kanlı dışkı
• Karaciğer Tutulumu: Sarılık, karaciğer enzimlerinde yükselme, idrar renginde koyulaşma
• Diğer Bulgular: Göz kuruluğu, nefes darlığı, eklem sertliği ve ağız içi yaralar

Risk Faktörleri

• Alıcı ile verici arasında HLA uyumsuzluğu
• İleri yaş (hem alıcı hem verici)
• Nakil öncesi yoğun kemoterapi/kemik iliği ablasyonu
• Kadın vericiden erkek alıcıya nakil
• Viral enfeksiyon öyküsü (özellikle CMV)

Tanı Yöntemleri

1. Klinik Değerlendirme: Deri, karaciğer ve bağırsak bulgularının detaylı incelenmesi
2. Biyopsi: Cilt, karaciğer veya bağırsak dokusundan örnek alınması
3. Laboratuvar Testleri: Karaciğer fonksiyon testleri, dışkıda alfa-1-antitripsin
4. Görüntüleme: KC ve sindirim sistemi USG/BT

Tedavi Yaklaşımları

• İlk Basamak Tedavi: Yüksek doz kortikosteroidler (metilprednizolon)
• İkinci Basamak:
  • Monoklonal antikorlar (Infliximab)
  • İmmünosupresifler (Tacrolimus, Sirolimus)
  • Ekstrakorporeal fotoferez
• Deneysel Tedaviler: Mezenkimal kök hücre tedavisi
• Destek Tedavileri:
  • Cilt bakımı (nemlendiriciler, topikal steroidler)
  • Parenteral beslenme
  • Enfeksiyon profilaksisi

Korunma Stratejileri

• İlaç Profilaksisi: Nakil sonrası Cyclosporin/Tacrolimus + Metotreksat
• T-hücre Depleksiyonu: Nakil öncesi greftin işlenmesi
• HLA Eşleştirme: Mümkün olan en yüksek doku uyumu

Yaşam Kalitesi ve Takip
Hastalarda düzenli dermatolojik muayene, solunum fonksiyon testleri ve göz kontrolleri şarttır. Fizik tedavi, eklem hareket açıklığını korumada etkilidir. Psikolojik destek, kronik GVHH'li hastalarda tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Prognozu Etkileyen Faktörler

• Şiddetli karaciğer tutulumu kötü prognostik faktördür
• Erken dönemde tedavi başlanması sağkalımı artırır
• Kronik GVHH'de fibrotik değişiklikler geri dönüşümsüzdür
• Enfeksiyonlar başlıca ölüm nedenidir